Thuyết Địa Long: Chiến dịch phát tán thông tin sai lệch mùa dịch COVID

Những ngày tháng 8/2021, Cyber Space đã quan sát & theo dõi được một chiến dịch phát tán thông tin sai lệch trong mùa dịch bệnh COVID-19, chiến dịch này được phát tán bởi Angela Phương Trinh, Lê Bê La và một số nhân vật khác, để nhận diện rõ hơn những thông tin sai lệch, tin giả như vậy, chúng ta hãy cùng tìm hiểu về bức tranh tổng quan.

Định nghĩa các loại hình tin giả/tin sai lệch

Tin giả/tin sai lệch mùa dịch COVID-19 có thể chia làm 2 loại: misinformation disinformation.

  • Misinformation: tin sai lệch được chia sẻ bởi người không có ý định dẫn dắt người khác tin vào
  • Disinformation: tin sai lệch được tạo ra một cách cố ý và được phổ biến với ý đồ xấu

Tin giả/tin sai lệch mùa COVID-19

“Đại dịch COVID-19 đã dẫn đến nhiều tin giả/tin sai lệch và thuyết âm mưu về phạm vi, nguồn gốc, biện pháp phòng ngừa, chẩn đoán, và điều trị của dịch bệnh này. Thông tin giả/sai lệch bao gồm thông tin cố ý sai lệch được phát tán thông qua mạng xã hội, tin nhắn văn bản và phương tiện truyền thông đại chúng. Thông tin giả/sai lệch được tuyên truyền bởi người nổi tiếng, chính trị gia và các nhân vật nổi tiếng trong công chúng.

Các trò lừa đảo nhằm mục đích trục lợi tuyên bố cung cấp các bài kiểm tra tại nhà, các biện pháp phòng chống, và các phương thuốc thần kỳ. Nhiều nhóm tôn giáo tuyên bố rằng đức tin của họ sẽ bảo vệ họ khỏi chủng virus này. Tuy không có bằng chứng để chứng minh, nhiều người tuyên bố chủng virus này là một loại vũ khí sinh học theo một cách vô tình hoặc cố ý bị rò rỉ ra từ một phòng thí nghiệm, hay một kế hoạch để kiểm soát dân số, kết quả của một chiến dịch gián điệp, hoặc tác dụng phụ của việc nâng cấp lên công nghệ 5G đối với các mạng điện thoại di động.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã công bố tình trạng “infodemic” (tạm dịch: đại dịch tin giả) của các thông tin sai lệch về chủng virus này có thể gây ra các nguy cơ đối với sức khỏe toàn cầu. Trong khi việc tin tưởng vào các thuyết âm mưu không phải một hiện tượng mới, trong bối cảnh đại dịch COVID-19, điều này có thể dẫn đến các ảnh hưởng bất lợi cho sức khỏe. Các thành kiến như kết luận và xác nhận một cách thiên vị có thể dẫn đến sự xuất hiện của đức tin vào thuyết âm mưu. Ngoài các ảnh hưởng sức khỏe, các ảnh hưởng tiêu cực từ việc lan truyền thông tin giả/sai lệch và chấp nhận mù quáng các thuyết âm mưu còn bao gồm cả việc mất đi sự tin tưởng vào các tổ chức truyền thông và cơ quan Y tế, cũng như gây ra sự chia rẽ và bất ổn chính trị.”

Như vậy chúng ta đã nắm rõ được khái niệm về Tin giả/sai lệch mùa COVID-19 cũng như các hậu quả mang lại. Nếu các bạn còn nhớ trước đó Cyber Space cũng đã làm một bài viết về vụ “Nhà 82 và bác sĩ Khoa”, đây cũng là một chiến dịch phát tán tin giả/sai lệch gây ảnh hưởng đến niềm tin và tài chính của cộng đồng mạng. Chiến dịch này được tụi mình phân loại là misinformation bởi thông tin lan truyền không có chủ ý gây hại.

Trong bài viết này, chúng mình sẽ phân tích về một chiến dịch phát tán thông tin sai lệch có chủ đích gây hại (disinformation) gần đây mà chúng mình theo dõi với tên là “Thuyết Địa Long“.

Thông tin chính xác

Vì có rất nhiều thông tin sai lệch liên quan đến chủ đề này, nên chúng mình sẽ trích dẫn từng ý theo lời các chuyên gia trong lĩnh vực Y tế có kinh nghiệm và được kiểm chứng kỹ càng. Còn lĩnh vực Y tế không phải chuyên môn của chúng mình nên chúng mình không có phát ngôn nào thêm hay bớt ở đây.

Độ nhạy cảm của vấn đề và tính uy tín của phát ngôn

TTND.PGS.TS. Đậu Xuân Cảnh: Vấn đề liên quan đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt sức khỏe của người dân trong dịch bệnh COVID-19 là vô cùng quan trọng. Vì vậy những thông tin liên quan đến sức khỏe của cộng đồng rất nhạy cảm nên cần phải hết sức thận trọng. 

Những người nói về cách chăm sóc sức khỏe của  người dân phải là những người có chuyên môn, có trách nhiệm, thẩm quyền… Những người không có chuyên môn về y tế, y học cổ truyền mà đưa những thông tin về điều trị bệnh là không nên.

Do không có chuyên môn nên những thông tin của họ đưa ra sẽ không đầy đủ, đôi lúc phiến diện, không có cơ sở khoa học khiến người dân hiểu không chính xác, gây hoang mang, nhất là trong giai đoạn dịch bệnh như hiện nay.

Nguồn: https://soyte.hanoi.gov.vn/chuong-trinh-y-te/-/asset_publisher/4IVkx5Jltnbg/content/chu-tich-hoi-ong-y-viet-nam-dung-ia-long-song-chua-covid-ruoc-hoa-vao-th-1

Địa Long

Địa Long là để chỉ toàn con giun đất để nguyên hoặc nỗ bỏ đất ở ruột rồi phơi hay sấy khô. Tên khoa học: Pheretima asiatica Michaelsen thuộc họ Cự dẫn Megascolecidae

Nguồn: https://suckhoedoisong.vn/vi-thuoc-dia-long-goc-nhin-xua-va-nay-169210825153559606.htm

Công dụng của Địa Long

Nhiều công trình nghiên cứu đã chứng minh giun đất có tác dụng dược lý như sau: Giảm sốt, giãn khí quản, chống histamin, hạ huyết áp và ức chế sự co bóp của ruột non, phá huyết.

Theo tài liệu cổ, giun đất có vị mặn, tính hàn vào 3 kinh Tỳ, Vị Thận. Thanh nhiệt trấn kinh, lợi tiểu, giải độc. dùng chữa bệnh nhiệt phát cuồng, ho suyễn, kinh phong mạn và cấp, bán thân bất toại, tiểu tiên khó khăn. Dùng ngoài đắp mụn nhọt, không phải thực nhiệt không dùng được.

Giun đất thường được dùng trong nhân dân làm thuốc chữa sốt rét, chữa sốt, ho hen do tác dụng làm dãn phế quản và còn được dùng chữa bệnh cao huyết áp, cứng mạch máu nhức đầu; do có nhân purin, giun đất còn có tác dụng lợi tiểu, chữa đau nhức xương.

Ngày dùng 6-12g dưới dạng thuốc sắc hoặc 2-4g dưới dạng thuốc bột.

Nguồn: https://suckhoedoisong.vn/vi-thuoc-dia-long-goc-nhin-xua-va-nay-169210825153559606.htm

Uống Địa Long sống có công dụng chữa COVID-19 hay không?

TS. Trần Minh Ngọc: Một số nhân vật nổi tiếng với hàng triệu người theo dõi trên mạng xã hội không có chuyên môn về lĩnh vực y tế, nhưng lại có những phát ngôn, đăng tải, chia sẻ những thông tin không chính xác, không có căn cứ khoa học, chưa được kiểm chứng về tác dụng hỗ trợ, điều trị COVID-19 của dược liệu nói chung và giun đất (dược liệu địa long) nói riêng. Điều này tác động tới một bộ phận không nhỏ người dân, dẫn đến tình trạng người dân đã tin tưởng vào những lời quảng cáo và tìm mua các sản phẩm nói trên. 

Hành động này là hết sức nguy hại. Việc lan truyền hướng dẫn uống giun đất tươi sống trực tiếp để hỗ trợ điều trị COVID-19 là phản khoa học, có thể gây ra những hậu quả khôn lường cho sức khỏe, cũng như tính mạng của người dân tin theo, làm theo. 

Theo Y học cổ truyền giun đất tươi sống phải được chế biến, bào chế theo đúng phương pháp để loại bỏ độc tố, cũng như ký sinh trùng, đạt tiêu chuẩn chất lượng mới trở thành vị thuốc địa long để sử dụng trong các bài thuốc cổ truyền.

Nguồn: https://ncov.moh.gov.vn/en/web/guest/-/6851652-68

Có thuốc nào được bào chế từ Địa Long được cấp phép để điều trị COVID-19 hay không?

TS. Trần Minh Ngọc: Tình hình dịch COVID-19 do biến chủng Delta gây ra đang diễn biến rất phức tạp ở nước ta hiện nay. Lợi dụng tâm lý người dân tìm kiếm, sử dụng các sản phẩm dược liệu, y học cổ truyền có tác dụng phòng, chống COVID-19, một số người đã sử dụng mạng xã hội lan truyền các thông tin không chính xác, không có căn cứ khoa học về việc sử dụng dược liệu, thuốc cổ truyền để điều trị COVID-19, trong đó có địa long. Nếu không kịp thời ngăn chặn sẽ tạo nên hệ quả xấu, làm nguy hại đến sức khỏe của người dân.

Về thông tin địa long có thể phòng chống được COVID-19 hay không, đã có các nhà khoa học, chuyên môn trả lời vấn đề này. Tuy nhiên, với vai trò của cơ quan quản lý và cấp số đăng ký lưu hành thuốc cổ truyền, chúng tôi khẳng định, đến thời điểm này, Bộ Y tế (Cục quản lý Y, Dược cổ truyền) chưa cấp số đăng ký thuốc cổ truyền nào có thành phần địa long có tác dụng hỗ trợ, điều trị COVID-19, cũng chưa nhận được bất kỳ báo cáo khoa học nào chứng minh hiệu quả hỗ trợ điều trị COVID-19 của địa long.

Nguồn: https://ncov.moh.gov.vn/en/web/guest/-/6851652-68

Bộ Y tế nói gì về “Địa Long”

Ngày 29/8, Bộ Y tế thông tin về việc đến thời điểm hiện nay chưa cấp phép lưu hành cho bất kỳ sản phẩm có thành phần Địa long (giun đất) nào có tác dụng hỗ trợ, điều trị COVID-19, cũng chưa nhận được bất kỳ báo cáo khoa học nào chứng minh hiệu quả hỗ trợ điều trị COVID-19 của giun đất.

Để đảm bảo an toàn, Bộ Y tế khuyến cáo người dân không tự ý mua, sử dụng dược liệu, các sản phẩm từ dược liệu theo lời quảng cáo trên mạng xã hội khi thông tin chưa được kiểm chứng và chưa được cấp phép của cơ quan có thẩm quyền, để tránh tiền mất tật mang.

Trước tình hình dịch COVID-19 do biến chủng Delta gây ra đang diễn biến rất phức tạp ở Việt Nam, lợi dụng tâm lý người dân về việc tìm kiếm các sản phẩm có tác dụng phòng, chống COVID-19, một số cá nhân sử dụng mạng xã hội và các phương tiện thông tin đại chúng đăng tải, chia sẻ những thông tin không chính xác, không có căn cứ khoa học, chưa được kiểm chứng về tác dụng hỗ trợ, điều trị COVID-19, trong đó có việc sử dụng dược liệu Địa long.

Nguồn: http://baochinhphu.vn/Suc-khoe/Duoc-lieu-Dia-long-lien-quan-giun-dat-khong-co-tac-dung-chua-COVID19/444563.vgp

Thuyết Địa Long: Một chiến dịch phát tán thông tin sai lệch

Chiến dịch phát tán thông tin sai lệch này chúng mìn quan sát được sau khi truyền thông lên tiếng phản đối phát ngôn từ Angela Phương Trinh về việc giun đất chữa được COVID-19. Thoạt đầu có vẻ như đây là một phát ngôn độc lập, tuy nhiên sau khi tìm hiểu kỹ càng, chúng ta dễ dàng nhận thấy đây là một hoạt động phát tán có tổ chức, có quy mô, bao gồm nhiều cá nhân, người nổi tiếng, nhân vật có sức ảnh hưởng cùng tham gia và cùng chia sẻ các nội dung đã được soạn thảo sẵn.

“Thuyết Địa Long”

“Thuyết Địa Long” bao gồm tất cả các nội dung và người dùng xoay quanh thông tin về “Địa Long” ở trên không gian mạng có mục đích quảng bá hình ảnh tốt đẹp và công dụng của địa long (giun đất) . Tập hợp nội dung này phối hợp với nhau để dựng lên thuyết về địa long có thể chữa bách bệnh, chữa được COVID-19, là bài thuốc thần kỳ mà Y học còn thiếu sót…

Mục đích

Hiện tại chưa rõ mục đích cuối cùng của người đứng sau thuyết này, qua nhận định ban đầu của chúng minh, thuyết này có thể được tạo ra nhằm:

  • Truyền bá mê tín dị đoan (theo Đạo Phật người tu hành không được truyền bá sát sanh), gây bức xúc trong giới Phật giáo
  • Phá hoại hệ sinh thái
  • Khiến người dân hoang mang, mất niềm tin vào Bộ Y tế, truyền thông chính thống
  • Phủ nhận vai trò của Nhà nước và Bộ Y tế trong ngăn chặn và đẩy lùi dịch bệnh COVID-19
  • Các lợi ích chính trị: Được công nhận và được công nhận là thuốc điều trị COVID-19
  • Các lợi ích tài chính khác: Bán thuốc có thành phần từ địa long, bán giun đất…

Một chiến dịch phát tán thông tin sai lệch có thể có nhiều mục đích và có thể biến đổi theo từng giai đoạn của chiến dịch phát tán thông tin, các mục đích bên trên là những khả năng về ý định của người đứng sau chiến dịch này.

Màu sắc

Màu sắc ở đây không phải màu sắc bạn thường thấy bằng mắt thường, cho tới hiện tại, có thể khẳng định Thuyết Địa Long là một chiến dịch phát tán thông tin sai lệch có màu sắc tôn giáo và chính trị. Ngoài các thông tin về thuyết Địa Long, người dùng ủng hộ thuyết này còn chia sẻ thông tin về Phật pháp, chủ yếu là nội dung liên quan đến Thiền Tôn Phật Quang.

Những người nổi tiếng

Hiện tại có 2 người nổi tiếng đã từng và đang tham gia phát tán Thuyết Địa Long, điểm đáng chú ý đó là mặc dù 2 người này là người của công chúng, có lượng người theo dõi rất lớn, tuy nhiên thông tin họ chia sẻ lại không được kiểm chứng, gây bức xúc và xáo trộn trên không gian mạng:

  • Angela Phương Trinh
  • Lê Bê La

Người dùng

Qua quan sát trên profile của những người dùng tham gia ủng hộ Thuyết Địa Long, có thể thấy một số đặc điểm nghề nghiệp chung về những người dùng này đó là:

  • Bán thuốc (Degulam, Doragon, Hollywork…)
  • Bác sĩ bán thuốc
  • Bác sĩ Đông Y (Lâm Hữu Hòa,… )
  • Phật tử Đạo tràng Thiền Tôn Phật Quang
  • Nhiều hồ sơ Facebook giả mạo

Những người dùng này tập hợp nhau xung quanh Thuyết Địa Long để chia sẻ và phát tán thông tin, nội dung ủng hộ cho thuyết này.

Các nền tảng

Qua quan sát, có thể thấy các nền tảng sử dụng cho việc tuyên truyền Thuyết Địa Long đó là:

  • Facebook
  • Tiktok
  • Youtube
  • Instagram

Loại hình nội dung

Sau khi quan sát ở các hồ sơ người dùng mạng xã hội liên quan đến Thuyết Địa Long, có thể nhận thấy các nội dung được chia sẻ bao gồm:

  • Hình ảnh (memes, câu trích dẫn, thơ, khẩu lệnh…)
  • Video (giáo dục, tuyên truyền, hoạt hình…)
  • Nội dung dạng chữ (bài phản biện, bài soạn sẵn, copy-paste từ vòng tròn người ủng hộ… )
  • Đường dẫn đến trang web (bài báo, nghiên cứu khoa học…) ủng hộ cho Thuyết Địa Long
  • Lơi dụng báo cáo khoa học chưa được kiểm chứng
  • Lợi dụng điểm yếu để phủ nhận, bác bỏ nhiều tổ chức truyền thông, các bác sĩ, chuyên gia của Bộ Y tế
  • Lợi dụng lịch sử cha ông để áp đặt cho hiện tại

Nội dung tuyên truyền gây nguy hiểm

  • Nuốt giun đất sống để chữa bệnh
  • Thổi phồng công dụng (thần dược trị bách bệnh, trị COVID-19…)
  • Cắt ghép, trích dẫn thông tin từ báo chính thống theo cách lệch lạc, phiến diện, phớt lờ sự thật cốt lõi là Địa Long chưa được công nhận để điều trị COVID-19
  • Truyền thông chính thống không đáng tin cậy
  • Bộ Y tế chậm tiến bộ, ngăn cản bước tiến của khoa học
  • Lợi dụng tâm lý nhiều người tử vong do COVID để truyền bá thông tin không kiểm chứng, xác thực, gây hoang mang cho một bộ phân không nhỏ người dân

Kỹ thuật

  • Kiểm duyệt (có thể quan sát trên hồ sơ của Angela Phương Trinh)
  • Đe dọa thế lực phản biện, đối đầu (có thể quan sát trên hồ sơ của Bác sĩ Hùng Ngô và profile người dùng ủng hộ thuyết địa long)
  • Sử dụng hàng loạt hồ sơ giả mạo đi bình luận nội dung soạn sẵn để tạo thế áp đảo
  • Cổ vũ cho các hành vi phát tán thông tin giả mạo, chưa kiểm chứng
  • Cổ vũ cho các hành vi tấn công thế lực phản biện, đối đầu
  • Sáng tạo nội dung xuyên tạc, bóp méo, xa rời sự thật

Danh sách các tài khoản trong hình thứ 2 có tại: https://pastebin.com/GY8uhhqh

AMITT framework

Chúng mình có áp dụng AMITT Framework để tiện theo dõi chiến dịch này và cũng để các chuyên gia an ninh mạng có cái nhìn tổng quan hơn về hoạt động phát tán tin giả của thuyết địa long, đặt tiền đề cho việc theo dõi các chiến dịch khác tương tự trong tương lai.

AMITT (Adversarial Misinformation and Influence Tactics and Techniques) là một khung được thiết kế để mô tả và hiểu rõ hơn về các sự cố phát tán thông tin sai lệch.

Đọc thêm về AMITT tại: https://cyber.harvard.edu/sites/default/files/2019-11/Comparative%20Approaches%20to%20Disinformation%20-%20John%20Gray%20Abstract.pdf

Các framework của AMITT

  • AMITT Red Team Framework: Gồm chiến thuật, kỹ thuật, quy trình (TTPs) của tác nhân đe dọa điều hành chiến dịch phát tán thông tin sai lệch, được liệt kê theo thứ tự các bước chiến thuật.
  • AMITT Blue Team Framework: Gồm các chiến thuật, kỹ thuật, quy trình (TTPs) của đội phản ứng trước chiến dịch phát tán thông tin sai lệch, gồm các biện pháp giảm thiểu, ngăn chặn sự phát tán.

Các đối tượng trong AMITT

  • Phases: Bao gồm Lên kế hoạch (Planning), Chuẩn bị (Preparation), Tiến hành (Execution), Đánh giá (Evaluation)
  • Tactics: Các chiến thuật mà kẻ điều hành chiến dịch phát tán thông tin sử dụng
  • Techniques: Các kỹ thuật được sử dụng trong từng bước

Tìm hiểu thêm tại: https://github.com/cogsec-collaborative/AMITT

Trong phần bên dưới, mình sẽ dựa trên khung AMITT Red Team Framework để mô tả về sự cố phát tán thông tin sai lệch xung quanh thuyết Địa Long.

AMITT Red Team Framework

TA01: Lên kế hoạch chiến thuậtTA02: Lên kế hoạch mục tiêuTA03: Phát triển con ngườiTA04: Phát triển mạng lướiTA05: Nhắm đến đối tượng nhất địnhTA06: Phát triển nội dungTA07: Chọn kênh phát tánTA08: Mớm mồiTA09: Bộc lộ bản chất
T0001: 5D (gat bỏ, bóp méo, phân tâm, chia rẽ)T0005: Phân tích tâm điểm thu hút sự chú ýT0007: Tạo các hồ sơ MXH giả mạoT0010: Khuyến khích các nhân viên thiếu trí tuệT0016: Câu tương tácT0019: Đầu độc thông tinT0031: YouTubeT0039: Dụ dỗ các cá nhân có sức ảnh hưởngT0047: Bịt miệng MXH như một thế lực chính trị
T0002: Tạo điều kiện cho việc tuyên truyềnT0009: Tạo các chuyên gia giả mạoT0011: Chiếm đoạt các tài khoản hợp lệT0021: MemesT0033: InstagramT0042: Cốt lõi của sự thậtT0048: Đe dọa các thế lực có tiếng nói trực tuyến
T0003: Vận dụng các câu chuyện có sẵnT0022: Các tường thuật mang tính âm mưuT0037: FacebookT0044: Nuôi dưỡng thông tin sai lệchT0049: Tấn công bằng bình luận
T0004: Các tường thuật cạnh tranhT0023: Làm biến dạng sự thậtT0060: TiktokT0045: Sử dụng các chuyên gia giả mạoT0050: Cổ vũ các chiến dịch ủng hộ trên mạng xã hội
T0024: Tạo các video và hình ảnh giả mạoT0051: Sáng tạo bình luận trên mạng xã hội
T0027: Áp dụng các tường thuật có sẵn
T0028: Tạo các tường thuật cạnh tranh

Kết luận

Còn tạm quá sớm để kết luận bởi những người đứng sau chiến dịch này vẫn chưa có dấu hiệu ngừng lại và có thái độ nghi ngờ cơ quan chức năng, đáng lẽ những người tuyên truyền thông tin chưa được kiểm chứng, xa rời sự thật nên chịu trách nhiệm trước pháp luật, tuy nhiên khi số lượng người dùng ủng hộ một thuyết âm mưu quá đông, chúng ta đành phải chờ các cơ quan chức năng vào cuộc làm rõ, trong khi chờ đợi, mỗi người dùng trong chúng ta có trách nhiệm chia sẻ những thông tin đã được kiểm chứng từ các cơ quan truyền thông uy tín, tin tưởng vào nỗ lực của Chính phủ và Bộ Y tế trong việc phòng, chống dịch bệnh COVID-19, truyền đạt những tư tưởng tích cực đến người thân và cộng đồng xung quanh, đấu tranh, phản biện lại những thông tin sai lệch của các thế lực thù địch.

Đối với các bạn Địa Long, nếu bài thuốc của các bạn được công nhận thì chiến dịch phát tán thông tin của các bạn là lành mạnh, còn chừng nào vẫn còn chia sẻ, phát tán thông tin thiếu kiểm chứng, sai lệch xung quanh thuyết Địa Long và các cơ quan truyền thông, cơ quan Chính phủ gây hoang mang cho dư luận, chúng mình vẫn coi đó là chiến dịch phát tán tin giả có chủ đích gây hại.

Trân trọng,

Cyber Space

2 bình luận về “Thuyết Địa Long: Chiến dịch phát tán thông tin sai lệch mùa dịch COVID

Trả lời

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s